Các triệu chứng của hội chứng đuôi ngựa xuất hiện nhanh chóng và thường kết hợp với nhau ở nhiều mức độ: đau vùng thắt lưng hông, chi dưới, rối loạn cảm giác, vận động... Vậy biểu hiện cũng như duyên do do đâu mà bị hội chứng đuôi ngựa?
Hội chứng đuôi ngựa, do đâu?
Vùng đuôi ngựa được tạo nên bởi quờ quạng các rễ tâm thần ở dưới chóp cùng của tủy sống, bao gồm các rễ từ thắt lưng 2 đến rễ cùng 5 (L2, L3, L4, L5, S1, S2, S3, S4 và S5) cộng thêm đôi rễ cụt. Những rễ vùng đuôi ngựa này bảo đảm chi phối vận động, cảm giác và dinh dưỡng của hai chi dưới, vùng đáy chậu, cơ quan sinh dục. tuốt tuột các trường hợp chèn lấn ở vùng đuôi ngựa xuất hiện hoặc tiến triển nhanh đều là một cấp cứu ngoại khoa vì nguy cơ di chứng không phục hồi.
Có nhiều nguyên cớ gây ra hội chứng đuôi ngựa, trong đó phải kể đến tình trạng thoát vị đĩa đệm vùng thắt lưng - đây là duyên do chính của chèn ép vùng đuôi ngựa. Bệnh thường xuất hiện ở độ tuổi cần lao (35 - 55 tuổi), nam giới mắc bệnh nhiều hơn nữ. Bệnh thường diễn biến đột ngột, đôi khi không đau, có lúc lại phối hợp với đau thần kinh tọa dữ dội. Những triệu chứng thường ở một bên (một nửa hội chứng đuôi ngựa). căn nguyên gây thoát vị đĩa đệm có thể do chấn thương cột sống; bê vác nặng hoặc sai phong thái; tuổi cao và một số bệnh lý cột sống bẩm sinh hoặc mắc phải như gai đôi, thoái hóa, gù vẹo cột sống cũng là nguyên tố tiện lợi gây thoát vị đĩa đệm.
Hẹp ống sống cũng là duyên cớ dẫn đến tình trạng mắc hội chứng đuôi ngựa. Theo thống kê, khoảng 15% các trường hợp đau rễ thắt lưng hông có can hệ đến hẹp ống sống. thường ngày, kích thước trước sau của ống sống thắt lưng khoảng từ 13 - 15mm, nếu kích thước trước sau dưới 13mm là hẹp ống sống. Người bệnh thấy đau hoặc dị cảm hai chân (đi cà nhắc cách hồi) xuất hiện sau một khoảng đi bộ một vài trăm mét (phải dừng lại) hay ở phong độ đứng lâu hoặc rối loạn cơ tròn bàng quang. căn nguyên bao gồm hẹp ống sống bẩm sinh, nặng lên do thoái hóa và thoát vị đĩa đệm; gãy hoặc xẹp đốt sống; viêm đốt sống; quá phát dây chằng vàng.
U dây thần kinh vùng đuôi ngựa cũng là căn do trong màng cứng hay gặp của hội chứng đuôi ngựa. Hầu hết các trường hợp u dây thần kinh vùng đuôi ngựa đều có kết quả tốt khi cắt bỏ sớm khối u. Ngoài ra, u ống nội tủy vùng đuôi ngựa cũng gây ra tình trạng hội chứng đuôi ngựa. Đây là loại u hay gặp, được sinh ra từ vùng cùng tận của tủy sống và tổn thương tăng dần, chiếm tuốt luốt túi cùng thắt lưng làm cho giải phẫu khó khăn.
Thoát vị đĩa đệm vùng thắt lưng - đây là nguyên do chính của chèn lấn vùng đuôi ngựa .
Dấu hiệu nhận biết
Người bệnh cảm thấy đau hoặc dị cảm ở một hoặc hai bên chân; thỉnh thoảng khu trú ở vùng lỗ đít hoặc đáy chậu; tăng lên khi gắng sức (ho, đại tiện) và khi thay đổi phong thái. Mất cảm giác có thể gặp ở tuốt một hoặc hai chân, ở vùng đáy chậu (mất cảm giác vùng yên ngựa) thỉnh thoảng mất cảm giác đại tiểu tiện.
Giảm vận động ở một hoặc hai chân với mất phản xạ gân gót, gối và phản xạ da gan bàn chân (không phải là dấu hiệu Babinski khi tổn thương bó tháp mà đây chỉ là một hội chứng ngoại biên đơn thuần). Bệnh nhân gặp những rối loạn về cơ tròn như tiểu không kìm được hoặc bí tiểu, bí đi ngoài, liệt dương. Những rối loạn dinh dưỡng trình diễn.# loét vùng cùng cụt hoặc gót chân trong những thể liệt nặng.
Tùy theo vị trí thương tổn, có thể gặp hội chứng đuôi ngựa hoàn toàn hoặc không hoàn toàn. Trên thực tại, có thể gặp 3 hội chứng đuôi ngựa gồm: Hội chứng đuôi ngựa trên (liệt ngoại biên quờ quạng ở hai chân, rối loạn cảm giác hai chân từ nếp bẹn trở xuống, rối loạn cơ tròn ngoại biên), thể này ít gặp vì thoát vị đĩa đệm ở đoạn cao (L1 - L2 và L2 - L3) ít khi xảy ra. Hội chứng đuôi ngựa dưới do thoát vị đĩa đệm L5 - S1: mô tả rối loạn cơ tròn, rối loạn cảm giác vùng đáy chậu, không liệt hoặc chỉ liệt một số động tác của bàn chân. Hội chứng đuôi ngựa giữa thường gặp do thoát vị đĩa đệm L3 - L4 và L4 - L5 tả: liệt gấp ống quyển, liệt các động tác của bàn chân và ngón chân, mất cảm giác tất tật ngón chân, ống chân, bàn chân, mặt sau đùi và mông, rối loạn cơ tròn.
Lời khuyên cho bệnh nhân
Trên thực tại, nhiều bệnh nhân bị thoát vị đĩa đệm vùng dây lưng than phiền về tình trạng đau nhức dữ dội, tê buốt ở khu vực cột sống lan xuống 2 chân, đi lại sinh hoạt hàng ngày khó khăn. Tuy nhiên, vì nhiều lý do, hầu như chỉ khi thật sự không chịu nổi tình trạng đớn đau bệnh nhân mới tìm đến thầy thuốc để chữa trị. Lúc này, nhiều bệnh nhân đã có những triệu chứng nặng nề như đau nhức nhiều, không đi lại được, mất cảm giác 2 chân, tiêu tiểu khó, teo cơ mông và cả 2 chân... gặp nhiều khó khăn trong quá trình điều trị và khả năng bình phục kém.
Mặt khác, nhiều bệnh nhân điều trị không đúng phương pháp như bó thuốc, châm cứu không đúng cách, uống thuốc không rõ nguồn cội gây tốn kém về tài chính, thời kì điều trị, thậm chí người bệnh còn phải đối mặt với những biến chứng nghiêm trọng của việc điều trị không dựa trên cơ sở khoa học. nên chi, khi có bộc lộ bệnh lý ở cột sống, nên có chế độ làm việc, sinh hoạt hợp lý, không nên gắng sức, tránh những động tác cúi quá mức của cột sống. Khi có bất kỳ dấu hiệu như đau nhiều vùng cột sống dây lưng, tê bì chân, teo cơ, hạn chế vận động, rối loạn tiểu tiện thì nên đến khám ngay, không được tự tiện mua thuốc về uống, tự điều trị theo phương pháp dân gian mà hãy đến các cơ sở y tế đúng chuyên khoa để khám và có phương án điều trị hạp, hiệu quả. Đặc biệt, đối với những trường hợp bệnh nhân đã từng được chẩn đoán thoát vị mà làm mướn việc cần lao nặng, quá sức sẽ dễ bị thoát vị nặng hơn.
Để phòng tránh thoát vị đĩa đệm, cần tránh ngồi quá lâu hoặc ngồi sai phong thái; tránh mang hay vác nặng, chấn thương cột sống; tránh các động tác cúi gập người tối đa, sau đó ngửa ra đột ngột sẽ gây rách vòng xơ bao quanh nhân nhầy đĩa đệm làm nhân nhầy thoát ra và chèn lấn vào rễ tâm thần vùng đuôi ngựa; tránh tăng cân, béo phì...
Với những bệnh nhân được điều trị phẫu thuật, cần ngơi nghỉ hợp lý trong vòng 1 tháng đầu, đi lại nhẹ nhàng sau mổ 48 giờ nhưng nên mang theo áo nẹp ở lưng. Những tháng tiếp theo, bệnh nhân có thể làm những công việc nhẹ nhàng và tập luyện tăng dần.
ThS.BS. Nguyễn Tân
